grupa ekspertów

Woda jako podstawowy składnik pokarmowy

Streszczenie:

Sprawozdanie z sympozjum które odbyto się 18.05.2007 w Warszawie-Międzylesiu, pod patronatem naukowym Instytutu „Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka” oraz Komisji Żywienia Dzieci i Młodzieży Komitetu Nauk o Żywieniu Człowieka PAN. Spotkanie zgromadziło około 250 uczestników pediatrów i żywieniowców, a przewodniczyli mu: prof. dr hab. Jerzy Socha oraz prof. dr hab. Hanna Kunachowicz

Wygłoszono pięć wykładów:

  • dr hab. n. med. Mieczysław Litwin: „Woda jako uniwersalny rozpuszczalnik”
  • dr n. med. W. Respondek, dr inż. I. Traczyk: „Wody mineralne, jako źródło składników mineralnych w diecie”
  • mgr inż. J. Neuhoff-Murawska, dr hab. n. med. R Socha, prof. dr hab. n. med. J. Socha: „Soki: korzyści i zagrożenia w żywieniu dzieci i młodzieży”
  • dr n. med. L. Szponar, mgr M. Ołtarzewski: „Mleko i napoje fermentowane, ich rola w żywieniu dzieci i młodzieży”
  • prof. dr hab. M. Jarosz, mgr E. Rychlik: „Napoje słodzone i ich związek z powstawaniem chorób dietozależnych”.

Treść wykładów w pełnej wersji została opublikowana w „Standardach Medycznych” nr 1/2007. Do „Dyskusji Okrągłego Stołu” mającej na celu opracowanie stanowiska ekspertów w zakresie spożycia różnych płynów przez młodzież i dzieci zostali zaproszeni wszyscy uczestnicy spotkania.

Problemy poruszane przez uczestników:

Sebastian Lampa:

  • Czy wody niskozmineralizowane mogą oddziaływać negatywnie na zawartość mikroelementów we krwi?

dr inż. Rafał Bray, Politechnika Gdańska, Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska:

  • Jakie znaczenie dla zdrowia człowieka ma dwutlenek węgla zawarty w wodach mineralnych gazowanych?
  • Czy słodziki, np. aspartam dodawane do napojów wykazują szkodliwe działanie na organizm człowieka?

dr Magda Przepiórka:

  • Istnieją pewne kontrowersje dotyczące niektórych środków słodzących, w tym aspartamu i jego potencjalnego wpływu na rozwój chorób nowotworowych. Czy istnieją dostateczne dowody, aby zalecać ograniczanie spożycia napojów z dodatkiem tych substancji i czy należy dążyć do wprowadzenia zakazu ich stosowania?

mgr inż. Iwonna Niegowska:

  • Czy wysoka zawartość kwasów tłuszczowych trans odnosi się do wszystkich margaryn obecnych na polskim rynku?
  • O jakiej wielkości porcji mleka i porcji margaryny mówi porównanie odnoszące się do zawartości kwasów tłuszczowych trans?

Dr n. med. Lucjan Szponar postulował, aby wodę traktować jako składnik pokarmowy, a nie jedynie rozpuszczalnik ważnych dla życia substancji, mając na uwadze fakt, iż jest ona podstawowym składnikiem organizmu człowieka.

Prof. dr hab. Wojciech Cichy zabrał głos w sprawie mlecznych napojów fermentowanych, o niskiej zawartości tłuszczu, niskiej technologicznie możliwej zawartości cukru, które winny stać się codziennym składnikiem posiłków spożywanych w szkole, bez względu na sytuację społeczną i ekonomiczną dziecka, jako integralną część polityki wyrównywania różnic w prozdrowotnej polityce eliminowania nierówności w zdrowiu. Dodatkowo postulował, iż względna wysoka częstość występowania w populacji dzieci i młodzieży w Polsce nadwrażliwości na składniki mleka krowiego i związana z tym możliwość ujawnienia się alergii lub nietolerancji laktozy uzasadnia celowość opracowania i wdrożenia strategii zastępowania mleka krowiego odpowiednim asortymentem innych rodzajów mleka, np. mlekiem niskolaktozowym i jego przetworami.

Prof. dr hab. Hanna Kunachowicz zwróciła uwagę, iż obok soków, na rekomendacje spożycia przez dzieci i młodzież, ze względu na wysoką wartość odżywczą zasługują również nektary, będące napojami przecierowymi.

W kwestii niepokoju o jakość mikrobiologiczną soków jednodniowych Pani Profesor przypomniała, iż za bezpieczeństwo mikrobiologiczne produktu odpowiada producent, który ma obowiązek przeprowadzenia procesu technologicznego w sposób uniemożliwiający rozwój niepożądanej flory mikrobiologicznej produktu.

Prof. dr hab. Hanna Kunachowicz zwróciła również uwagę, iż działanie fizjologiczne cukrów prostych stosowanych w celu dosłodzenia soku jest takie samo, jak w przypadku naturalnie występujących w owocach cukrów, stąd, jej zdaniem, istotna jest całkowita zawartość cukrów prostych. Wiele gatunków owoców rosnących w naszej strefie klimatycznej charakteryzuje się smakiem kwaśnym, brak dostodzenia soku z takich owoców nie pozwoli producentom na uzyskanie smaku akceptowalnego przez konsumenta.

Mgr Tadeusz Wojtaszek zwrócił uwagę, iż opinia dotycząca obecności dwutlenku węgla, którym nasycane są wody gazowane i jego negatywnego wpływu na stan zmineralizowania kośćca nie jest słuszna i wypływa z niewłaściwej interpretacji badań amerykańskich. Dotyczyły one bowiem wpływu na gospodarkę wapniowo-fosforanową napojów typu cola, zawierających kwas ortofosforowy, a nie innych napojów gazowanych, nasycanych dwutlenkiem węgla.

Propozycje rekomendacji spożycia wód mineralnych

  1. Nie każda woda butelkowana jest wodą mineralną. O rodzaju wody informuje jej etykieta (np. źródlana, mineralna).
  2. Wody mineralne służą do picia, a nie do gotowania - nie powinny być wykorzystywane do przyrządzania posiłków.
  3. Dla dzieci do 6 miesiąca życia najlepsza jest woda źródlana. Dzieci od 6 miesiąca życia mogą pić wodę mineralną.
  4. Wybierając wodę dla dzieci należy skonsultować się z pediatrą.
  5. Wody mineralne mogą stanowić istotne źródło wapnia i magnezu. Przy czym optymalny stosunek zawartości wapnia do magnezu powinien wynosić 2:1.
  6. Przy występowaniu alergii pokarmowej na białka mleka krowiego, gdy nie możemy dzieciom podawać produktów mlecznych - wypicie 1 litra wody w przypadku niektórych wód może zapewnić pokrycie blisko 60% zapotrzebowania na wapń.
  7. Picie wód chlorkowo-sodowych podczas intensywnego wysiłku fizycznego i w dni upalne, kiedy następuje intensywne wydzielanie soli z potem z organizmu - pozwala na uzupełnienie ubytków tych składników mineralnych i wpływa pozytywnie na samopoczucie i wydolność organizmu.
  8. Kupując wodę mineralną należy kierować się przede wszystkim ilością poszczególnych składników mineralnych w niej zawartych i dobierać ją do indywidualnych potrzeb. Dlatego należy dokładnie czytać informacje na etykiecie.

Propozycja rekomendacji spożywania soków i nektarów przez dzieci i młodzież

  1. Soki nie powinny być wprowadzane do diety niemowląt karmionych piersią wcześniej, niż w 6 miesiącu życia, a karmionych sztucznie po ukończeniu 4 miesiąca życia.
  2. Preferowanymi, w diecie dzieci i młodzieży powinny być soki przecierowe oraz nektary.
  3. Soki nie zaliczane do środków spożywczych specjalnego przeznaczenia nie powinny być elementem diety niemowląt i dzieci do lat trzech.
  4. Niemowlęta nie powinny pić soków z butelek ze smoczkiem oraz kubeczków z przykrywkami.
  5. Niemowlętom nie powinno się podawać soków w nocy.
  6. Ilość soków wypijanych w ciągu dnia przez dzieci i młodzież powinna być limitowana. Niemowlęta nie powinny wypijać więcej, niż 150 ml soku/d.
  7. Soki przeznaczone do spożycia przez dzieci i młodzież nie powinny zawierać dodatku cukru. Cukier powinien być dodawany do soku jedynie w celu zniwelowania smaku kwaśnego. Maksymalna zawartość węglowodanów oraz ilość cukru dodanego w przeliczeniu na jego suchą masę w produkcie gotowym do spożycia winna być ograniczana.
  8. Producent powinien zamieszczać na opakowaniu informację o zawartości węglowodanów ogółem, ale również, zgodnie z obowiązkiem nałożonym na niego w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 listopada 2004 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie znakowania środków spożywczych i dozwolonych substancji dodatkowych, o maksymalnej ilości cukru dodanego do produktu, w przeliczeniu na jego suchą masę. Zgodnie z cytowanym Rozporządzeniem, w oznakowaniu soku, do którego dodano cukier jego nazwę należy uzupełnić określeniem „słodzony” albo „z dodatkiem cukru“.
  9. W przypadku znakowania soków bez dodatku cukru, zgodnie z wytycznymi Rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 z dnia 20.12.2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, zawarte w załączniki do ww. Rozporządzenia, na etykiecie powinna znaleźć się informacja: „ZAWIERA NATURALNIE WYSTĘPUJĄCE CUKRY”.
  10. W przypadkach:  zaburzenia odżywiania: niedożywienia bądź nadwagi/otyłości, zaburzeń w czynnościach przewodu pokarmowego: przewlekłej biegunce, nadmiernej ilości oddawanych gazów, bólów brzucha, próchnicy zębów
  11. Zarówno dzieci, jak i młodzież powinny spożywać wyłącznie soki poddane procesowi pasteryzacji, z wyjątkiem soków świeżo wyciskanych, przeznaczonych do natychmiastowej konsumpcji.
  12. Dzieci i młodzież powinny być zachęcane do spożywania owoców, w miejsce soków.
  13. Pediatrzy powinni dyskutować na temat różnic w wartości odżywczej soków, nektarów, innych napojów i owoców.
  14. Pediatrzy i dietetycy powinni informować rodziców w zakresie właściwych proporcji spożycia soków, nektarów i innych płynów przez niemowlęta, dzieci i młodzież.

Propozycje rekomendacji spożywania przez dzieci i młodzież mleka i mlecznych napojów fermentowanych

  1. Mleko oraz jego przetwory powinny być codziennie spożywane przez dzieci i młodzież.
  2. Niezbędne jest podjęcie, w prozdrowotnej, międzysektorowej polityce edukacyjnej, społecznej, wyżywienia i opieki zdrowotnej całego zbioru niezbędnych działań, celem zahamowania zaobserwowanego na przestrzeni lat 2000-2005 spadku dostępności i spożycia mleka i jego przetworów, przy jego niskim dotychczasowym spożyciu.
  3. Mleczne napoje fermentowane o niskiej zawartości tłuszczu, niskiej technologicznie możliwej zawartości cukru, winny stać się codziennym składnikiem posiłków spożywanych w szkole, bez względu na sytuację społeczną i ekonomiczną dziecka, jako integralną część polityki wyrównywania różnic w prozdrowotnej polityce eliminowania nierówności w zdrowiu.
  4. Zalecana przez Instytut Żywności i Żywienia dzienna ilość mleka oraz mlecznych napojów fermentowanych dla chłopców i dziewcząt w wieku 1-18 lat, wynosząca ok. 550 g/os/dzień, z uwzględnieniem naturalnego zróżnicowania zależnego od wieku i płci, winna być przyjęta jako wartość docelowa w prozdrowotnej polityce wyżywienia tej populacji.
  5. Względnie wysoka częstość występowania w populacji dzieci i młodzieży w Polsce nadwrażliwości na składniki mleka krowiego i związana z tym możliwość ujawnienia się alergii lub nietolerancji laktozy uzasadnia celowość opracowania i wdrożenia strategii zastępowania mleka krowiego odpowiednim asortymentem innych rodzajów mleka (np. mlekiem niskolaktozowym) i jego przetworów.

Propozycje rekomendacji spożycia napojów słodzonych przez dzieci i młodzież

  1. Napoje słodzone nie są zalecane w żywieniu dzieci i młodzieży.
  2. Należy dążyć do ograniczenia ilości i częstości spożycia napojów słodzonych przez dzieci i młodzież, zwłaszcza przez osoby powyżej 13. roku życia, które spożywają tych napojów najwięcej.
  3. Napoje słodzone nie powinny być podawane niemowlętom i dzieciom do 3. roku życia.
  4. Dzieci i młodzież z nadwagą i otyłością powinny wyłączyć napoje słodzone ze swojej diety. Również w przypadku próchnicy zębów należy unikać spożywania tych napojów. Osoby z alergią i nietolerancją pokarmową powinny wyeliminować ze swojej diety napoje, w których znajdują się substancje powodujące alergię bądź nietolerancję.
  5. Dzieci i młodzież z zaburzeniami czynności przewodu pokarmowego nie powinny pić napojów gazowanych.Dzieci i młodzież nie powinny mieć możliwości zakupu napojów słodzonych na terenie szkoły: w sklepikach szkolnych lub automatach wendingowych.
  6. Ważne jest prowadzenie działań edukacyjnych na temat znaczenia napojów słodzonych w powstawaniu chorób dietozależnych, skierowanych do dyrektorów szkół, nauczycieli, rodziców i młodzieży.

W podsumowaniu podkreślono znaczenie zachowania proporcji ilościowych w spożywaniu różnego rodzaju płynów, zgodnie z ich znaczeniem fizjologicznym i zapotrzebowaniem organizmu dziecka wynikającym z jego rozwoju ontogenetycznego. Dzieci i młodzież powinny, w pierwszej kolejności pić mleko i napoje fermentowane, w dalszej wody mineralne, soki i sporadycznie napoje słodzone.

Zwrócono się do Pani Profesor Anny Dobrzańskiej, specjalisty krajowego ds. pediatrii o powołanie Komisji Ekspertów, celem sporządzenia zaleceń dotyczących spożycia różnego rodzaju płynów przez dzieci i młodzież.

Ustawienia prywatności

Tutaj możesz w dowolnej chwili deklarować i modyfikować ustawienia plików cookie.

Bezwzględnie konieczne pliki cookie

Są niezbędne w celu zapewnienia funkcjonowania witryny internetowej i nie można ich wyłączyć. Zazwyczaj są stosowane w odpowiedzi na podjęte przez użytkownika działania związane z żądaniem usług (ustawienie preferencji w zakresie prywatności użytkownika, logowanie, wypełnianie formularzy itp.). Można ustawić przeglądarkę, aby blokowała takie pliki cookie lub wyświetlała odpowiednie powiadomienia, jednak niektóre części witryny nie będą wówczas działały.

Analityczne pliki cookie

Umożliwiają nam liczenie odwiedzin i źródeł ruchu oraz pomiar i poprawę wydajności naszej witryny. Pokazują nam, które strony są najmniej i najbardziej popularne i w jaki sposób odwiedzający poruszają się po witrynie. Jeśli użytkownik nie zgodzi się na ich zastosowanie, nie będziemy wiedzieli, kiedy odwiedził naszą witrynę i nie będziemy w stanie monitorować jej wydajności.

Personalizujące pliki cookie

Służą do zwiększenia funkcjonalności witryny internetowej i personalizacji jej treści. Mogą być stosowane przez nas lub przez osoby trzecie, których usługi zostały dodane do naszych stron. Jeśli użytkownik nie zezwoli na ich zastosowanie, niektóre lub wszystkie z tych usług mogą nie działać poprawnie.

Pliki cookie do targetowania

Mogą zostać użyte przez naszych partnerów reklamowych poprzez naszą witrynę w celu stworzenia profilu zainteresowań użytkownika i wyświetlania mu odpowiednich reklam na innych witrynach. Nie przechowują bezpośrednio danych osobowych, lecz pozwalają na jednoznaczną identyfikację przeglądarki i urządzenia internetowego użytkownika. W razie braku zgody na ich zastosowanie reklamy prezentowane użytkownikowi będą w mniejszym stopniu dostosowane do jego zainteresowań.